ТЕМІРЖОЛ КӨЛІГІНДЕГІ ТӨТЕНШЕ ЖАҒДАЙЛАРҒА ДЕН ҚОЮДЫ КОМПЬЮТЕРЛІК ҚОЛДАУ

Аңдатпа

Бұл жұмыста қауіпті жүк тасымалы кезінде теміржол көлігінде туындайтын төтенше жағдайларды талдау кезінде шешім қабылдауды автоматтандыру мәселелері қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі – қауіпті жүк тасымалы көлемінің артуы және апаттардың жоғары ықтималдығы, олардың қоршаған ортаға, экономикаға және халық қауіпсіздігіне елеулі әсер етуі мүмкіндігімен анықталады. Зерттеудің негізгі мақсаты – төтенше жағдайларды локализациялау және салдарын азайту үшін шешім қабылдауды қолдайтын интеллектуалды жүйені (ШҚҚЖ) құру негізін қамтамасыз ететін математикалық модельдерді әзірлеу. Зерттеу барысында қойылған міндеттер: ластануды болжауға арналған қолданыстағы модельдер мен бағдарламалық қамтамасыз етуді талдау; қауіпті жүк тасымалы жүйесін бағытталған граф түрінде формализациялау; теміржол инфрақұрылымының қауіпсіз жұмыс істеу ықтималдығын және апат салдарын жою ұзақтығын бағалауға арналған математикалық модельдер әзірлеу; ұйымдастырушылық және технологиялық шаралардың авариялық қызметтердің тиімділігіне әсерін зерттеу. Нәтижесінде төтенше жағдайлардың дамуын болжауға, апаттарды жоюға қажетті күш-құралдарды бағалауға, қызметтерді оңтайлы орналастыру және шоғырландыру уақытын анықтауға, сондай-ақ қауіпті жүктің қасиеттері мен сыртқы жағдайлардың оқиға дамуына әсерін ескеруге мүмкіндік беретін модельдер әзірленді. Соңғы онжылдықтағы ЕО елдеріндегі қауіпті жүк тасымалы кезінде болған теміржол апаттарының статистикалық талдауы апаттар санын жүк ағынымен байланыстыруға мүмкіндік берді. Математикалық модельдер апатты жою жұмыстарының ұзақтығын және экологиялық және экономикалық салдарын бағалау үшін бағдарламалық прототипке енгізілді. Зерттеу қорытындысы әзірленген модельдер мен ШҚҚЖ қолданылуы шешім қабылдаудың объективтілігін арттыратынын, апатты жоюдағы уақыт шығынын азайтатынын және қоршаған ортаға келетін зиянды азайтатынын көрсетеді. Болашақтағы жұмыстарға ШҚҚЖ функционалын кеңейту, ұшпайтын аппараттар мен басқа сенсорлық жүйелерден алынған деректерді біріктіру және модельдерді нақты уақыт режимінде авариялық іс-қимылды жоспарлауға қолдану кіреді.